Majeranek – właściwości zdrowotne i zastosowanie w kuchni

Majeranek wykazuje działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne oraz rozkurczowe i jest powszechnie stosowany do doprawiania zup, mięs i wędlin. To zioło ma jednak znacznie szersze walory zdrowotne, które warto poznać. W artykule znajdziesz informacje o składzie, właściwościach leczniczych oraz bezpiecznym stosowaniu majeranku. Zapraszamy do lektury.

Czym jest majeranek i skąd pochodzi?

Majeranek to roślina zielarska pochodząca z terenów śródziemnomorskich, a także z północnej Afryki i Azji. W swoim naturalnym środowisku osiąga nawet 1 metr wysokości i rośnie jako krzewinka wieloletnia. W warunkach klimatu umiarkowanego, między innymi w Polsce, uprawia się go jako roślinę jednoroczną, która dorasta zwykle do 50 cm. Jego naukowa nazwa to Origanum majorana L.

Ziele znane jest również pod wieloma potocznymi określeniami, takimi jak majeran ogrodowy, lebiodka majeranek, ziele kiełbasiane czy kiełbaśnik. Chociaż roślina ta należy do tej samej rodziny co oregano, nie jest z nim tożsama. Najłatwiej odróżnić oba gatunki w okresie kwitnienia, ponieważ mają odmienne kwiatostany. Liście majeranku są drobne, szarozielone, a kwiaty przybierają barwę białą lub czerwoną. Jego zapach jest balsamiczny i lekko pieprzny.

Jakie substancje aktywne zawiera majeranek?

Liście i kwiaty majeranku stanowią wartościowy surowiec leczniczy. Znajduje się w nich wiele składników odżywczych oraz związków bioaktywnych, które odpowiadają za szerokie spektrum działania. Do najważniejszych należą:

• witamina A i witamina C,
• cynk i mangan,
• karoten oraz rutyna,
• flawonoidy, taniny i katechiny,
• fitoncydy oraz sole mineralne.

Ziele zawiera również związki fenolowe o silnym działaniu antyoksydacyjnym, takie jak karwakrol, eugenol, kwas ursolowy, kwas rozmarynowy i kwas kawowy. Olejek eteryczny pozyskiwany z łodyg kwiatowych występuje w stężeniu od 1% do 2%. Jego główne składniki to terpinen, terpinenol, terpineol i borneol.

Poniższa tabela przedstawia zawartość wybranych składników mineralnych i witamin w 10 gramach suszonego majeranku.

Warto również porównać zawartość niektórych związków w zielu pochodzącym z uprawy ekologicznej i konwencjonalnej. Różnice pokazuje kolejna tabela.

Jakie właściwości zdrowotne ma majeranek?

Zioło to od wieków znajduje zastosowanie w medycynie naturalnej. Jego działanie wynika z obecności licznych substancji biologicznie czynnych, które wpływają na różne układy organizmu. Poniżej przedstawiono najważniejsze właściwości zdrowotne tej rośliny.

Jak majeranek wspiera trawienie?

Majeranek jest ceniony szczególnie za swoje działanie rozkurczowe i wiatropędne. Łagodzi wzdęcia, bóle brzucha oraz niestrawność. Ziele pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego i pepsyny, co usprawnia proces trawienia i wspomaga pracę żołądka.

Badania wykazały również jego skuteczność w terapii wrzodów i działanie ochronne na śluz przewodu pokarmowego. Roślina ta pomaga przy zgadze oraz dolegliwościach żołądkowo-jelitowych. Ponadto dzięki właściwościom przyspieszającym metabolizm bywa stosowana przez osoby dbające o sylwetkę. Niektóre doniesienia wskazują też na zdolność obniżania poziomu cukru we krwi, co może mieć znaczenie wspomagające w cukrzycy.

Majeranek działa rozkurczowo i wiatropędnie, dlatego jest pomocny przy wzdęciach i niestrawności.

Jak majeranek pomaga przy przeziębieniu i kaszlu?

Napary z majeranku łagodzą objawy przeziębienia, takie jak katar, kaszel i ból gardła. Działają przeciwwirusowo i przeciwgorączkowo. W przypadku kaszlu mokrego ziele rozrzedza zalegającą wydzielinę i ułatwia jej odkrztuszanie, a przy kaszlu suchym przynosi ulgę dzięki działaniu wykrztuśnemu.

Inhalacje z olejku eterycznego udrażniają drogi oddechowe i pomagają w zapaleniu zatok. Popularnym produktem jest maść majerankowa, którą aplikuje się wokół nozdrzy 2-4 razy dziennie. Nie należy jej jednak nakładać bezpośrednio na błonę śluzową nosa, ponieważ może to zahamować usuwanie wydzieliny.

Jak majeranek działa na serce i skórę?

Majeranek wykazuje działanie kardioprotekcyjne i przeciwpłytkowe, co przyczynia się do poprawy krążenia i wspomaga pracę układu sercowo-naczyniowego. Zawarte w nim fenole neutralizują wolne rodniki i zmniejszają stres oksydacyjny, który negatywnie wpływa na mięsień sercowy. Z tego powodu ziele bywa polecane osobom z zaburzeniami rytmu serca oraz w profilaktyce miażdżycy.

W kosmetyce majeranek ceniony jest za właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Olejek eteryczny pomaga w walce z trądzikiem i innymi stanami zapalnymi skóry. Przyspiesza także ziarninowanie i bliznowacenie uszkodzonej skóry, dzięki czemu wspomaga gojenie trudno gojących się ran. Dodatkowo wzmacnia cebulki włosów i ogranicza nadmierne łuszczenie się naskórka.

Jak stosować majeranek w kuchni?

Majeranek to nieodłączny element wielu dań kuchni polskiej i śródziemnomorskiej. Jego korzenny, lekko gorzki smak doskonale komponuje się z ciężkimi potrawami mięsnymi oraz strączkowymi. Zioło najczęściej dodaje się do następujących potraw:

• zupy z fasoli, grochówka, żurek i barszcz czerwony,
• bigos, kapuśniak i flaki,
• rosół i inne wywary mięsne,
• potrawy z wieprzowiny i wołowiny,
• sosy, marynaty do mięs i ryb,
• wędliny i kiełbasy,
• pierogi z kapustą, grzybami lub fasolą.

Wysoka temperatura osłabia aromat oraz właściwości prozdrowotne suszonego majeranku. Dlatego zmiażdżone w moździerzu lub młynku ziele najlepiej dodawać do potraw pod koniec gotowania. W diecie niskosodowej stanowi on świetny zamiennik soli, a dodany do smalcu czy kiełbas przedłuża ich świeżość.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania majeranku?

Chociaż majeranek uznaje się za stosunkowo bezpieczne zioło, w niektórych przypadkach należy zachować ostrożność. Nadmierne spożycie lub długotrwałe stosowanie może wywołać niepożądane skutki uboczne.

Kto powinien uważać na majeranek?

Osoby z obniżonym ciśnieniem krwi oraz chorobami związanymi z zakrzepicą powinny ograniczyć spożycie majeranku. Duże ilości tego ziela mogą prowadzić do bólów głowy, stanów depresyjnych i nadmiernego oddziaływania na układ nerwowy. W przypadku stosowania zewnętrznego należy unikać ekspozycji na słońce, ponieważ może to wywołać podrażnienia skóry.

Jak bezpiecznie stosować majeranek u dzieci i w ciąży?

Kobiety w ciąży oraz karmiące piersią mogą spożywać majeranek w umiarkowanych ilościach, nie powinny jednak przekraczać zalecanych dawek. Dzieciom do 5 roku życia nie należy podawać dużych ilości tej przyprawy. Maści majerankowej nie stosuje się u niemowląt poniżej 1 roku życia.