Rodzaje soli – właściwości, zastosowanie i różnice

Do najpopularniejszych rodzajów soli należą sól kuchenna, kamienna, himalajska, morska oraz sodowo-potasowa. Różnią się one stopniem przetworzenia, obecnością dodatkowych minerałów i sposobem pozyskiwania, ale w każdej dominuje chlorek sodu. W artykule znajdziesz informacje o właściwościach, zastosowaniu i różnicach między poszczególnymi odmianami.

Jakie są główne rodzaje soli spożywczej?

Na sklepowych półkach dostępne są sole o różnym kolorze, wielkości kryształów i pochodzeniu. Różnice między nimi wynikają głównie z miejsca wydobycia, metody odparowywania lub kruszenia oraz ewentualnych dodatków, takich jak jod albo chlorek potasu.

Mimo dużej różnorodności, w każdej soli spożywczej zawartość chlorku sodu zwykle przekracza 95 proc. To właśnie dlatego kolorowe odmiany – choć wyglądają atrakcyjnie – nie różnią się zasadniczo pod względem zawartości sodu.

Porównanie najważniejszych odmian przedstawia poniższa tabela:

Czym wyróżniają się poszczególne sole kuchenne?

Niektóre odmiany soli są bardziej przetworzone, inne pozostają w formie zbliżonej do naturalnej. Warto znać te różnice, zwłaszcza jeśli zależy Ci na konkretnym smaku, wyglądzie potrawy lub ograniczeniu sodu.

Sól kuchenna i kamienna

Sól kuchenna, nazywana też warzoną, gości najczęściej na polskich stołach. Jest niemal czystym chlorkiem sodu, a podczas produkcji traci większość naturalnych minerałów. Często wzbogaca się ją w jod, co ma znaczenie dla prawidłowej pracy tarczycy.

Sól kamienna po wydobyciu nie przechodzi tak dokładnego oczyszczania – podlega głównie kruszeniu. Dzięki temu zachowuje więcej mikroelementów, między innymi chrom, wapń, miedź, mangan, magnez, cynk, żelazo, potas i jod. Jej kryształy bywają białe, szare lub mają różowe odcienie.

Sól himalajska i morska

Himalajska odmiana wyróżnia się jasnoróżowym kolorem, który pochodzi od śladowej ilości tlenku żelaza. Producenci deklarują w niej obecność 84 minerałów, a sam surowiec wydobywa się w rejonie Himalajów. Wiele osób traktuje ją jako zamiennik soli kuchennej.

Trzeba jednak zaznaczyć, że mimo obecności dodatkowych składników mineralnych ich ilości są zwykle śladowe. Barwa i pochodzenie nie czynią więc produktu wyraźnie zdrowszym, ale mogą wpływać na walory wizualne dania.

Sól morska powstaje w wyniku odparowywania wody morskiej pod wpływem słońca. Ma drobniejsze ziarna, przez co łatwiej się rozpuszcza i równomiernie rozprowadza w potrawach. Zachowuje część naturalnych minerałów, a podczas obróbki termicznej warzyw może pomagać utrzymać ich sole mineralne.

Sól o obniżonej zawartości sodu

Osoby, które chcą ograniczyć spożycie sodu, sięgają czasem po sól sodowo-potasową. W jej składzie obok chlorku sodu znajduje się 25–30 proc. chlorku potasu, dzięki czemu produkt dostarcza o około 25 proc. mniej sodu niż standardowa sól kuchenna. Smak bywa lekko gorzki, ale w wielu daniach różnica jest słabo wyczuwalna.

Takiej soli nie powinny jednak stosować osoby z niewydolnością nerek, ponieważ nadmiar potasu może być dla nich niebezpieczny.

Sole smakowe i rzadkie odmiany

Na rynku obecne są również sól czarna Black Lava, która powstaje w wyniku prażenia z węglem drzewnym i zawiera siarczek sodu nadający jej jajeczny, lekko gorzki posmak. Sól perska niebieska zawdzięcza barwę minerałowi sylwin, a kwiat soli morskiej tworzy delikatne kryształki w kształcie piramidek zbierane z powierzchni solanek. Do ciekawych propozycji należą też sól wędzona o aromacie wędzonych potraw oraz sól bambusowa prażona w trzcinie bambusa.

Do codziennego gotowania wykorzystuje się także mieszanki soli z suszonymi warzywami lub ziołami, na przykład sól czosnkową, cebulową, selerową, ziołową albo pikantną. Pozwalają one nadać potrawom smak bez konieczności dodawania kilku przypraw osobno.

Jak sól wpływa na organizm?

Sód z soli pełni w organizmie kilka istotnych funkcji. Reguluje gospodarkę wodną, a wraz z potasem odpowiada za ciśnienie osmotyczne krwi. Wpływa też na pobudliwość komórek nerwowych i mięśniowych. Jod, obecny w jodowanych odmianach, jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy.

Problem pojawia się, gdy soli jest za dużo. Nadmiar zatrzymuje wodę w naczyniach krwionośnych i podnosi ciśnienie. Jeśli nerki nie nadążają z oczyszczaniem krwi, rośnie ryzyko nadciśnienia tętniczego, a w konsekwencji zawału serca lub udaru mózgu. Długotrwałe przesalanie może też sprzyjać nowotworom żołądka, cukrzycy typu 2, otyłości i nadmiernej drażliwości układu nerwowego.

Dzienna norma spożycia soli u osoby dorosłej wynosi 5 g, co odpowiada około 2 g sodu. U osób z nadciśnieniem, chorobami nerek lub serca zaleca się jeszcze mniejsze ilości.

W praktyce sól dostaje się do organizmu nie tylko z solniczki, ale przede wszystkim z produktów przetworzonych. Jej duże ilości znajdziesz między innymi w:

• wędlinach i przetworach mięsnych,
• serach dojrzewających i topionych,
• zupach oraz sosach w proszku,
• kostkach bulionowych,
• konserwach i kiszonkach,
• chipsach, paluszkach, orzeszkach i krakersach.

Z drugiej strony całkowita rezygnacja z soli nie jest wskazana. Zbyt niska podaż sodu może prowadzić do hiponatremii, której objawami są bóle głowy, zmęczenie, nudności i zawroty głowy. Badania wiążą także bardzo niskosodową dietę z wyższym poziomem cholesterolu, trójglicerydów oraz z większą opornością na insulinę.

Gdzie jeszcze wykorzystuje się sól?

Sól ma znacznie szersze zastosowanie niż tylko doprawianie potraw. Wykorzystuje się ją w lecznictwie, kosmetyce, gospodarstwie domowym i przemyśle.

Sole lecznicze

Sól bocheńska, bogata w jony wapnia, magnezu, jodu i bromu, bywa stosowana w leczeniu schorzeń reumatycznych oraz chorób układu krążenia, oddechowego i pokarmowego. Sól emska zawiera siarczany, magnez i węglan sodu, dlatego sprawdza się przy nieżytach dróg oddechowych i astmie oskrzelowej. Z kolei sól z Morza Martwego stosuje się do łagodzenia zmian skórnych, poprawy krążenia i zmniejszania bólu stawów.

Kąpiele z dodatkiem soli, inhalacje i okłady to najczęstsze domowe sposoby jej leczniczego wykorzystania. W kosmetyce bywa składnikiem peelingów, a w gospodarstwie domowym – pochłaniaczem wilgoci.

Roztwory soli w aptece

W aptekach dostępne są jałowe roztwory chlorku sodu o różnym stężeniu. Sól fizjologiczna to 0,9% roztwór NaCl, izotoniczny względem płynów ustrojowych. Służy do przemywania oczu, higieny nosa, oczyszczania ran, nebulizacji oraz rozcieńczania leków. Jest bezpieczna do stosowania u noworodków, niemowląt, dzieci i dorosłych. Po otwarciu ampułki roztwór traci jałowość, dlatego należy go zużyć od razu, a w wyjątkowych sytuacjach do 16 godzin.

Hipertoniczne roztwory, na przykład 3% NaCl, silniej upłynniają wydzielinę i obkurczają błonę śluzową, ale nie wolno ich stosować do oczu ani na noc. Preparaty z hialuronianem sodu nawilżają śluzówkę gardła i nosa, dlatego sprawdzają się w suchym kaszlu. Z kolei sól morska z ektoiną łagodzi stany zapalne i stabilizuje błony komórkowe. Takich roztworów nie należy podawać przez inhalatory siateczkowe i ultradźwiękowe ani mieszać z innymi lekami podczas nebulizacji.

Sól przemysłowa

Sól przemysłowa, używana między innymi do posypywania oblodzonych dróg, nie nadaje się do spożycia. Zawiera siarczan sodu, który znajduje zastosowanie przy produkcji szkła, detergentów, barwników oraz ścieru drzewnego. Przypadkowe spożycie takiej substancji może powodować bóle głowy, astmę, nudności, podrażnienie układu trawiennego, a także rozkład witaminy B1.

Jak ograniczyć sól w codziennej diecie?

Ograniczenie soli nie musi oznaczać rezygnacji ze smaku. Wystarczy stopniowo zmniejszać ilość dosalania, wybierać produkty świeże zamiast wysoko przetworzonych i czytać etykiety. Przy gotowaniu warzyw lub ryb dobrze sprawdza się gotowanie na parze, które pozwala zachować naturalny aromat.

Do przyprawiania potraw zamiast soli warto wprowadzić świeże lub suszone zioła i przyprawy, na przykład:

• tymianek,
• bazylię,
• estragon,
• rozmaryn,
• oregano,
• czosnek w granulkach lub świeży.

Pomocne bywa też sięganie po wodę mineralną niskosodową, czyli taką o zawartości do 100 mg sodu i 300 mg chlorków w litrze. Dzięki temu łatwiej utrzymać dzienne spożycie soli w zalecanych granicach.